Giới thiệu chung
Đoàn Đại biểu Quốc hội
Hội đồng nhân dân
LIÊN KẾT WEB
Thống kê truy cập
Lượt truy cập: 341,514
Đang trực tuyến: 189
 
Đoàn Đại biểu Quốc hội >> Xây dựng pháp luật
(Đăng lúc: 01/09/2015 12:38:41 AM)
Có nên chế định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân
Ảnh minh họa
Theo khoa học pháp lý hình sự thì chủ thể của tội phạm phải là Người có năng lực trách nhiệm hình sự đạt độ tuổi theo luật định và thực hiện hành vi phạm tội cụ thể, điều này thể hiện yếu tố nhân thân của người phạm tội. Pháp luật hình sự cũng quy định mức hình phạt tùy thuộc vào nhân thân của một người cụ thể. Khi thực hiện hành vi phạm tội thì yếu tố nhân thân được xét đến như là một yếu tố cấu thành tội phạm và quyết định mức hình phạt, nó được biểu hiện ra bên ngoài bằng hành vi cụ thể với tính chất và mức độ khác nhau, gắn với đặc điểm từng chủ thể khác nhau, dựa trên sự tác động qua lại phức tạp có nhân quả giữa nhận thức chủ quan của người phạm tội và yếu tố khách quan bên ngoài.

Đây là yêu cầu của quy phạm pháp luật hình sự, đó là quy định tội phạm phải chính xác với các dấu hiệu của từng hành vi phạm tội và hậu quả pháp lý của nó. Xuất phát từ cơ sở đó, pháp luật hình sự hiện hành chỉ quy trách nhiệm hình sự đối với cá nhân, gắn với từng cá nhân cụ thể.

Pháp nhân là một thực thể vô hình, được hình thành khi đáp ứng các điều kiện quy định của pháp luật, pháp nhân tự xây dựng cơ cấu tổ chức, phân công, giao nhiệm vụ cho các cá nhân nhưng thực hiện như thế nào là do từng cá nhân, nên pháp nhân không thể trực tiếp thực hiện hành vi mà là các cá nhân cụ thể của pháp nhân. Mặc dù trong những tình huống cụ thể thì cá nhân thực hiện hành vi vì lợi ích của pháp nhân, tuy nhiên tại thời điểm thực hiện hành vi thì sự quyết định cũng do cá nhân thực hiện. Còn trong trường hợp cá nhân biết trước nhiệm vụ mà pháp nhân giao là vi phạm pháp luật mà vẫn thực hiện thì trách nhiệm hình sự cũng thuộc về cá nhân: tội biết mà không ngăn cản hoặc tội bao che, đồng lõa.

Các ý kiến đồng ý quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân cho rằng theo quan điểm nhất thể hóa hành vi thì trong các điều kiện cụ thể có sự đồng nhất hóa hành vi của tập thể với hành vi của cá nhân. Các ý chí cá nhân gộp thành ý chí của tập thể và như vậy pháp nhân có ý chí, mong muốn của riêng mình. Quyết định của pháp nhân biểu lộ qua sự thực hiện của người đại diện, trong các quyết định mang tính tập thể thì sự thống nhất ý chí tập thể của pháp nhân và người đại diện chỉ thực hiện quyết định đó. Như vậy, quan điểm này cho rằng hành vi của pháp nhân giống như hành vi của cá nhân, pháp nhân cũng là một chủ thể phạm tội và chịu hình phạt. Nhưng mở rộng ra, hình phạt đối với pháp nhân gây ra tội đặc biệt nghiêm trọng, gây chết người hàng loạt thì pháp nhân đó chịu hình phạt như thế nào, có bị trừng trị thích đáng theo pháp luật hình sự không, hay chỉ chịu hình phạt tiền và các biện pháp hành chính như trong các quan hệ dân sự và quan hệ hành chính. Ví như trường hợp pháp nhân bị chế tài tước giấy phép có thời hạn hoặc cấm hoạt động vĩnh viễn thì các cá nhân lãnh đạo của pháp nhân lại thành lập pháp nhân mới, lại tiếp tục phạm tội và cứ thế thì mục tiêu của pháp luật hình sự là phòng chống tội phạm sẽ không đạt được.

Như vậy, xét về yếu tố hành vi thì pháp nhân chỉ có vài điểm tương đồng với cá nhân (là tổ chức độc lập, có tôn chỉ mục đích riêng…) nhưng là chủ thể không đầy đủ đối với pháp luật hình sự và việc áp dụng trách nhiệm hình sự trở nên khập khiểng, các chế định áp dụng trở nên khó khả thi và tạo kẻ hở trong thực thi pháp luật hình sự.

Từ nhận định trên, cùng với việc chưa có tiền lệ, việc đưa vào Bộ luật hình sự quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân sẽ rất khó khăn, chế định không đầy đủ, đặc biệt là khó phân định ranh giới giữa xử lý hành chính, dân sự với xử lý trách nhiệm hình sự, gây xung đột giữa các văn bản luật, không đồng thuận trong xã hội.

Ban soạn thảo Bộ luật hình sự (sửa đổi) cho rằng hình sự hóa trách nhiệm của pháp nhân để thực hiện các nghĩa vụ trong các Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đồng thời nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật trong quá trình hội nhập sâu rộng vào đời sống kinh tế quốc tế (hiện có 119 nước là thành viên của Công ước quốc tế về chống tham nhũng và 06 nước thuộc khu vực các nước ASEAN đã quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân); mặt khác, quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân để khắc phục những bất cập, hạn chế của hệ thống pháp luật hiện hành khi xử lý hành vi vi phạm của pháp nhân, nhất là các bất cập liên quan đến mức xử phạt, trình tự, thủ tục tố tụng. Khi áp dụng biện pháp xử phạt hành chính, hay xác định nghĩa vụ dân sự, bên thiệt hại phải tự mình chứng minh thiệt hại, cung cấp chứng cứ... đây là điều rất khó cho người dân, tổ chức bị xâm hại, đối tượng bị thiệt hại rất khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình. Ban soạn thảo cũng cho rằng ở Việt Nam đã từng có những vụ án điển hình và trong những năm gần đây trở nên phổ biến, với mức độ nguy hiểm ngày càng cao, gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế, môi trường và cho đời sống của người dân mà điển hình là các vụ việc như VEDAN, các vụ án về môi trường, tai nạn lao động lớn... thì khi thực hiện thủ tục khởi kiện dân sự, pháp luật quy định người dân phải cung cấp chứng cứ, nộp tạm ứng phí, chứng minh thiệt hại, tham gia quy trình thủ tục tố tụng phức tạp... nên rất khó xử lý trách nhiệm của pháp nhân, cần đưa vào pháp luật hình sự để các cơ quan chức năng nhà nước tiến hành thu thập chứng cứ, truy tố, xử lý trách nhiệm.

Hiện nay Quốc hội đang xem xét sửa đổi Bộ luật Dân sự, Luật tố tụng dân sự, Luật tố tụng hành chính, Luật ký kết Điều ước quốc tế, Luật xử phạt vi phạm hành chính... do vậy, các vấn đề bất cập về xử lý trách nhiệm của pháp nhân nên cân nhắc sửa đổi triệt để trong các văn bản luật này mà không nhất thiết đưa vào Bộ luật hình sự, để tạo sự đồng bộ, thống nhất hệ thống pháp luật.

Văn Tân
Xem tin theo ngày tháng:
Ngày Tháng Năm
 
THÔNG BÁO
HÌNH ẢNH HOẠT ĐỘNG
 NGHỊ QUYẾT HĐND TỈNH
VIDEO
Tin xem nhiều
Thăm dò ý kiến
Bạn thấy giao diện website này như thế nào?
Rất đẹp
Đẹp
Bình thường
Xấu