Giới thiệu chung
Đoàn Đại biểu Quốc hội
Hội đồng nhân dân
LIÊN KẾT WEB
Thống kê truy cập
Lượt truy cập: 565,269
Đang trực tuyến: 29
 
Đoàn Đại biểu Quốc hội >> Xây dựng pháp luật
(Đăng lúc: 04/09/2015 03:49:00 PM)
Góp ý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi)
Lời Ban biên tập: Như tin đã đưa, thực hiện Nghị quyết số 972/NQ-UBTVQH13 ngày 13/7/2015 của Ủy ban thường vụ Quốc hội và Quyết định số 1076/QĐ-TTg ngày 14/7/2015 của Thủ tướng Chính phủ, ngày 28/7/2015 Thường trực HĐND tỉnh Quảng Ngãi tổ chức Hội nghị lấy ý kiến đóng góp đối với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Tại Hội nghị có nhiều ý kiến có giá trị, Thường trực HĐND tỉnh đã chỉ đạo tổng hợp để báo cáo cho Ủy ban thường vụ Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ theo quy định. Kể từ nay, Ban biên tập Trang tin điện tử Đại biểu nhân dân tỉnh Quảng Ngãi lần lượt trích đăng nội dung các bản tham luận tại Hội nghị nêu trên để bạn đọc tham khảo. Nội dung góp ý trích đăng hôm nay là: “Về phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của người chưa thành niên và các biện pháp thay thế xử lý hình sự áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội” do đồng chí Phạm Minh Hòa, Phó Giám đốc Sở Tư pháp trình bày tại Hội nghị.

 1. Về phạm vi chịu trách nhiệm hình sự  của người chưa thành niên  

Về độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, tại Điều 12 Bộ luật Hình sự (BLHS) hiện hành quy định: “Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm. Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng”.

Khoản 1 Điều 12 của dự thảo BLHS (sửa đổi) quy định độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự: “Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những trường hợp khác do Bộ luật này quy định”.

Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thì Khoản 2 Điều 12 của dự thảo nêu lên 2 phương án:

- Phương án 1: Quy định người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người, tội hiếp dâm, tội hiếp dâm trẻ em, tội cưỡng dâm trẻ em, tội cướp tài sản, tội cướp giật tài sản và tội rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một trong các điều luật được liệt kê ở điểm a, b, c, d, đ, e khoản 2 Điều 12 của dự thảo.

- Phương án 2: Giữ nguyên như quy định hiện hành.

Đối với nội dung này, chúng tôi nhất trí với Khoản 1, Điều 12 của dự thảo về độ tuổi chịu mọi trách nhiệm hình sự từ đủ 16 tuổi trở lên. Đối với độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự của người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi (Khoản 2, Điều 12) dự thảo đưa ra 2 phương án, chúng tôi có ý kiến chọn phương án 2 là giữ nguyên như quy định hiện hành, đó là “Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng”. Vì những lý do sau:

+ Nếu quy định như phương án 1 theo cách liệt kê các tội phạm cụ thể mà người chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội mới phải chịu trách nhiệm hình sự thì sẽ xảy ra tình trạng bỏ lọt tội phạm vì nhóm người ở độ tuổi này không chỉ phạm tội ở những tội danh đã được liệt kê mà hoàn toàn có thể phạm tội ở cả những tội danh khác được quy định trong BLHS.

+ Nếu quy định cụ thể, chỉ rõ nhưng tội phạm như phương án 1 mới bị xử lý thì việc quy định như vậy chưa mang tính tiên liệu, chưa mang tính toàn diện trong việc ban hành pháp luật. Bởi lẽ, sự liệt kê như vậy không những “bỏ sót” một số hành vi phạm tội  đã được quy định trong BLHS mà còn xảy ra trường hợp nếu trong tương lai xuất hiện một số hành vi mới mà hành vi đó được giới trẻ vi phạm nhiều, và hành vi đó được tội phạm hóa thì người ở độ tuổi từ đủ 14 đến dưới 16 sẽ không bị xử lý vì tội phạm này chưa được “liệt kê” trong số các tội được quy định như tại phương án 1. Lúc đó, để xử lý hình sự nhóm đối tượng này đối với một số hành vi đã được tội phạm hóa thì phải sửa điều luật để liệt kê thêm các tội phạm mới.

Trong khi giữ nguyên như quy định hiện hành thì vừa đảm bảo tính toàn diện, không lo sợ vấn đề bỏ lọt tội phạm, không phải sửa điều luật này (có thể nhiều lần) nếu trong tương lai xã hội xuất hiện hành vi mới được quy định là tội phạm. Bên cạnh đó, vấn đề mà xã hội quan tâm và bức xúc trong thời gian qua là tình trạng “trẻ hóa tội phạm” ở độ tuổi chưa thành niên, hành vi phạm tội ngày càng gia tăng về số lượng với tính chất, mức độ nghiêm trọng, thể hiện sự manh động, liều lĩnh với nhiều hành vi phạm tội khác nhau. Do đó, pháp luật hình sự cần phải được quy định các biện pháp xử lý hình sự nghiêm khắc đối với những hành vi phạm tội mang tính chất rất nghiêm trọng do cố ý hoặc đặc biệt nghiêm trọng do người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thực hiện. Vì vậy, ý kiến đề xuất là cần phải giữ nguyên phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của người chưa thành niên như quy định hiện hành để bảo đảm yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong giai đoạn hiện nay và trong tương lai.

2. Về các biện pháp thay thế xử lý hình sự áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội.

BLHS hiện hành chỉ quy định miễn trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng, gây hại không lớn, có nhiều tình tiết giảm nhẹ và được gia đình, cơ quan, tổ chức nhận giám sát, giáo dục (tại khoản 2 Điều 69) chứ không quy định các biện pháp thay thế xử lý hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội. Dự thảo đã bổ sung các biện pháp thay thế xử lý hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội. Theo đó tại Khoản 2 Điều 89 của dự thảo đưa ra 2 phướng án:

- Phương án 1 quy định người chưa thành niên phạm tội được áp dụng các biện pháp thay thế xử lý hình sự như khiển trách (Điều 91); hòa giải tại cộng đồng (Điều 92); giám sát, giáo dục tại gia đình hoặc giám sát, giáo dục của cơ quan, tổ chức (Điều 93) khi thuộc một trong các trường hợp theo quy định tại các điểm a, b, c khoản 2 Điều 89 (phương án 1).

- Phương án 2 quy định người chưa thành niên phạm tội nếu thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm a, b, c Khoản 2 Điều 89 (phương án 2) có thể được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự và giao cho gia đình, cơ quan, tổ chức giám sát, giáo dục nếu có nhiều tình tiết giảm nhẹ, tự nguyện khắc phục phần lớn hậu quả và được gia đình hoặc cơ quan, tổ chức nhận giám sát, giáo dục.

Đối với nội dung này, chúng tôi có ý kiến như sau:

- Nghiên cứu phương án 1 thấy rằng: Xét về góc độ phòng ngừa tội phạm, nhất là công tác phòng ngừa đối với tội phạm có chiều hướng “trẻ hóa” như hiện nay thì phương án này không phù hợp, bởi vì: Biện pháp chế tài trong luật hình sự luôn thể hiện sự nghiêm khắc của Nhà nước đối với người có hành vi vi phạm pháp luật bị coi là tội phạm. Việc xử lý người phạm tội bằng một biện pháp chế tài được quy định trong BLHS phù hợp với tính chất, mức độ do hành vi của họ gây ra là cần thiết, nhằm giáo dục người phạm tội trở thành người có ích cho xã hội, có ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống, giáo dục người khác tôn trọng pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm. Mặt khác, một hành vi đã bị xem là tội phạm (chứ không phải có dấu hiệu của tội phạm) thì phải được xử lý bằng một trong các hình phạt được quy định trong BLHS chứ không thể bằng một biện pháp thay thế khác không thuộc biện pháp chế tài của pháp luật hình sự. Như vậy, nếu quy định người chưa thành niên phạm tội được áp dụng các biện pháp thay thế xử lý hình sự như trong dự thảo là không phù hợp với biện pháp chế tài của BLHS vốn mang tính nghiêm khắc, đặc biệt hơn so với biện pháp chế tài của các ngành luật khác. Đồng thời, tính răn đe, giáo dục, đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm trong việc xử lý hình sự sẽ không mang lại hiệu quả, nghĩa là không đạt  được mục đích của hình phạt mà pháp luật hình sự đã đề ra.

- Nghiên cứu phương án 2 thấy rằng: Việc quy định như dự thảo là chưa phù hợp, ngôn ngữ diễn đạt còn mâu thuẫn, điều đó sẽ gây khó khăn trong quá trình áp dụng pháp luật, cụ thể:

+ Dự thảo quy định người chưa thành niên phạm tội nếu thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm a, b, c khoản 2 Điều 89 có thể được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự”, theo đó được hiểu là khi người chưa thành niên phạm tội nhưng thuộc một trong các trường hợp được quy định trong các điểm a, b, c khoản 2 Điều 89 thì có thể không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nghĩa là có thể sẽ không bị xem xét khởi tố hình sự, mà khi đã không xem xét khởi tố để tiến hành các giai đoạn tố tụng tiếp theo thì không thể đánh giá đúng tính chất, mức độ của hành vi vi phạm pháp luật hình sự. Vì vậy, nên quy định người chưa thành niên phạm tội nếu thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm a, b, c khoản 2 Điều 89 có thể được miễn trách nhiệm hình sự” mới phù hợp bởi lẽ việc miễn trách nhiệm hình sự là đã được tiến hành điều tra, truy tố hoặc xét xử nhưng xét thấy người phạm tội thuộc một trong những trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự được quy định cụ thể trong Bộ luật này.

+ Một phần điều luật này ghi “...và giao cho gia đình, cơ quan, tổ chức giám sát, giáo dục nếu có nhiều tình tiết giảm nhẹ, tự nguyện khắc phục phần lớn hậu quả và được gia đình hoặc cơ quan, tổ chức nhận giám sát, giáo dục”. Việc quy định như vậy cho thấy ngôn ngữ diễn đạt còn mâu thuẫn, gây khó khăn khi áp dụng; quy định như vậy được hiểu là trong trường hợp người chưa thành niên phạm tội nhưng được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự thì cơ quan tiếp nhận xử lý sẽ giao người đó cho gia đình, cơ quan, tổ chức giám sát, giáo dục và phải được gia đình hoặc cơ quan, tổ chức nhận giám sát, giáo dục. Như vậy, tronng trường hợp này nếu gia đình hoặc cơ quan, tổ chức không đồng ý nhận giám sát, giáo dục thì xử lý như thế nào? Thực tế có nhiều trường hợp người cha, người mẹ cảm thấy bất lực trước những hành vi vi phạm đạo đức, vi phạm pháp luật của con mình đối với bậc sinh thành, đối với người khác (nhiều lần) nên họ mong muốn nhà nước có biện pháp xử lý để con họ nhận thức được sai lầm, sữa chữa tính cách... nhằm trở thành công dân tốt. Chưa kể có nhiều gia đình mà ở đó cha mẹ, anh chị không quan tâm, chăm sóc đến người chưa thành niên, gia đình có nhiều người vi phạm pháp luật dẫn đến hậu quả người chưa thành niên phạm tội xuất phát từ môi trường gia đình. Do đó nếu có trường hợp gia đình “không đồng ý nhận giám sát, giáo dục” thì biện pháp xử lý ra sao chưa được quy định. Điều đó nếu áp dụng phương án này sẽ gây khó khăn trong thực tế.

 Vấn đề áp dụng các nguyên tắc xử lý hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội theo hướng “bảo đảm lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên” đã được quy định rõ trong bộ luật, khi xử lý cơ quan tiến hành tố tụng sẽ căn cứ vào tính chất, mức độ của hành vi và các tình tiết giảm nhẹ để áp dụng biện pháp xử lý phù hợp với quy định trong luật.

Từ những ý kiến như trên, chúng tôi cho rằng cả hai phương án dự thảo đưa ra đều chưa phù hợp. Do đó đề xuất giữ nguyên như quy định hiện hành, nghĩa là đưa Khoản 2 Điều 69 của BLHS hiện hành thay vào khoản 2 Điều 89 của dự thảo BLHS (sửa đổi). Tuy nhiên, dự thảo cần nghiên cứu đưa ra các quy định nhằm cụ thể hóa các điều kiện để được miễn trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên chứ không nên quy định mang tính chung chung, giúp các cơ quan tiến hành tố tụng có cơ sở pháp lý đầy đủ, rõ ràng để áp dụng trên thực tế./.

Sở Tư pháp
Xem tin theo ngày tháng:
Ngày Tháng Năm
 
THÔNG BÁO
HÌNH ẢNH HOẠT ĐỘNG
 NGHỊ QUYẾT HĐND TỈNH
VIDEO
Tin xem nhiều
Thăm dò ý kiến
Bạn thấy giao diện website này như thế nào?
Rất đẹp
Đẹp
Bình thường
Xấu