Giám sát là một trong những chức năng quan trọng nhất của Hội đồng nhân dân; công tác giám sát giúp HĐND kiểm tra, theo dõi hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thi hành pháp luật, nghị quyết của HĐND, bảo đảm quyền lực thuộc về Nhân dân. Nhiệm kỳ 2021-2026, Đảng ủy HĐND tỉnh đã lãnh đạo, chỉ đạo các hoạt động của HĐND, Thường trực HĐND tỉnh, các Ban của HĐND tỉnh, Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh đổi mới toàn diện trong các hoạt động đạt nhiều kết quả nổi bật. Từ đầu nhiệm kỳ đến nay, đã tổ chức thành công 60 kỳ họp, ban hành 866 nghị quyết. Công tác tổ chức kỳ họp của HĐND tỉnh được chuẩn bị chu đáo, kỹ lưỡng, kịp thời, tạo cơ sở và điều kiện thuận lợi để UBND tỉnh và các ngành, các cấp quản lý, điều hành phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh.

Trong hoạt động giám sát, khảo sát, đã lãnh đạo, chỉ đạo Thường trực HĐND tỉnh, các Ban của HĐND tỉnh thường xuyên theo dõi, giám sát quyết định của UBND tỉnh và nghị quyết của HĐND các huyện, thị xã, thành phố; theo dõi chặt chẽ việc tổ chức triển khai thực hiện các nghị quyết do HĐND tỉnh ban hành; giám sát thường kỳ các báo cáo hoạt động của Thường trực HĐND tỉnh, UBND tỉnh, Tòa án nhân dân tỉnh, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, cơ quan Thi hành án dân sự tỉnh và tăng cường hoạt động giám sát chuyên đề đạt chất lượng và đảm bảo theo quy định.

Từ đầu nhiệm kỳ 2021-2026 đến nay, Đảng bộ HĐND tỉnh đã lãnh đạo HĐND, Thường trực và các Ban của HĐND tỉnh tổ chức 80 cuộc giám sát và 19 cuộc khảo sát chuyên đề. Hoạt động giám sát chuyên đề được triển khai đảm bảo theo quy định của Luật Hoạt động giám sát và tình hình thực tiễn của địa phương; nội dung giám sát chuyên đề tập trung vào những vấn đề nóng, vấn đề khó giải quyết, liên quan trực tiếp tới quyền, lợi ích của Nhân dân, bảo đảm không trùng lặp về nội dung, đối tượng, địa bàn giám sát;

Phương pháp giám sát phù hợp với từng chuyên đề; chú trọng đi thực tế để thu thập, củng cố thêm thông tin qua xem xét báo cáo, hồ sơ có liên quan. Qua hoạt động giám sát, khảo sát, đánh giá trung thực, khách quan những kết quả đạt được, chỉ ra những tồn tại, hạn chế, nguyên nhân khách quan, chủ quan và đề xuất khoảng 900 kiến nghị… đến UBND tỉnh, các sở, ngành và địa phương, góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước.

Thường trực HĐND tỉnh giám sát chuyên đề tình hình thực hiện tái định cư trên địa bàn tỉnh

Hoạt động giải trình, chất vấn được chú trọng thực hiện; lãnh đạo các Ban của HĐND tỉnh nghiên cứu các vấn đề bức xúc được cử tri quan tâm, kiến nghị nhiều lần, những vấn đề tồn đọng nhiều năm nhưng chưa được giải quyết dứt điểm, những vấn đề hạn chế phát hiện qua giám sát để đưa vào các phiên chất vấn, giải trình. Từ đầu nhiệm kỳ 2021-2026 đến nay, HĐND tỉnh tổ chức 10 phiên chất vấn tại kỳ họp HĐND tỉnh với 80 nhóm vấn đề; Thường trực HĐND tỉnh tổ chức 05 phiên giải trình, tập trung vào 23 nhóm vấn đề. Nội dung được lựa chọn chất vấn trực tiếp và giải trình là những vấn đề nổi cộm được đông đảo cử tri quan tâm như: lĩnh vực môi trường; khoáng sản; dự án chậm tiến độ; công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; giải quyết thủ tục hành chính về đất đai; chuyển đổi số; công tác dồn điền đổi thửa; công tác giảm nghèo; về nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân, người có thu nhập thấp; chính sách hỏa táng ... Đối với những kiến nghị sau giám sát kéo dài nhiều năm, chậm giải quyết, các Ban của HĐND tỉnh tiếp tục đưa nội dung vào phiên chất vấn của HĐND tỉnh (như: lĩnh vực đất đai, môi trường, công tác khám chữa bệnh, giao đất, giao rừng cho nhân dân sản xuất ...) để các sở, ngành phân tích, mổ xẻ làm rõ nguyên nhân, từ đó có giải pháp, biện pháp khắc phục, xác định thời gian hoàn thành.

Ông Hồ Trọng Phương – Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường giải trình nội dung về chủ trương “dồn điền đổi thửa”

Hoạt động chất vấn tại các kỳ họp HĐND được đổi mới, diễn ra sôi nổi, phát huy mạnh mẽ dân chủ, tăng tính tranh luận, đi sâu phân tích làm rõ vấn đề, xác định trách nhiệm và biện pháp, thời gian khắc phục những tồn tại, yếu kém, sai sót. Các phiên chất vấn tại các kỳ họp HĐND tỉnh được phát thanh, truyền hình trực tiếp để cử tri theo dõi, giám sát và có thể gửi ý kiến trên nền tảng mạng xã hội đến chủ tọa điều hành để đề nghị các sở, ngành trả lời trực tiếp tại phiên chất vấn. Việc đôn đốc, theo dõi và đánh giá kết quả thực hiện lời hứa của người được chất vấn được Thường trực, các Ban của HĐND tỉnh thực hiện thường xuyên.

Hoạt động giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân được thực hiện thông qua hoạt động tiếp công dân và xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị của công dân. Việc tiếp nhận, xử lý, đôn đốc, giám sát việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân được thực hiện nghiêm túc, qua đó nhiều đơn thư, kiến nghị của công dân được các cơ quan giải quyết kịp thời, được nhân dân đánh giá cao.

Công tác giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri có nhiều đổi mới.  Kết quả giám sát được tổng hợp trên kết quả thẩm tra của các Ban của HĐND tỉnh, trong đó, có sự so sánh, đối chiếu với kết quả đánh giá của Thường trực HĐND, Ủy ban MTTQ Việt Nam các huyện, thị xã, thành phố và Tổ trưởng Tổ đại biểu HĐND tỉnh; kết hợp tổ chức khảo sát thực tế một số nội dung, để thu thập thông tin nhằm đánh giá kết quả giải quyết được sát đúng. Đổi mới công tác tiếp xúc cử tri theo hướng tăng tiếp xúc cử tri chuyên đề, lĩnh vực, giới, ngành; tăng thời gian, số lượng tiếp xúc cử tri, mở rộng tiếp xúc cử tri đến từng xã, thôn, những nơi khó khăn; tùy theo điều kiện, tình hình thực tế, thực hiện linh động việc kết hợp tiếp xúc cử tri trực tuyến và trực tiếp; hạn chế tiếp xúc “đại cử tri”.

Ban Kinh tế - Ngân sách phối hợp với các Ban của HĐND và Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh khảo sát thực tế kết quả giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri

Nhìn chung, Đảng bộ HĐND tỉnh lãnh đạo Thường trực, các Ban HĐND tỉnh thực hiện kế hoạch đề ra, bám sát chủ trương, định hướng, sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, Ban Thường vụ Tỉnh ủy, bảo đảm đúng chức năng, nhiệm vụ theo quy định của pháp luật. Đổi mới công tác tổ chức các kỳ họp nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ và thực tiễn phát sinh; linh hoạt, kịp thời tổ chức các kỳ họp, phiên họp của HĐND tỉnh, Thường trực HĐND tỉnh để xem xét, cho ý kiến, quyết định có hiệu quả các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Thường trực, các Ban HĐND tỉnh đã triển khai thực hiện giám sát nhiều chuyên đề, kết hợp với theo dõi, đôn đốc đối với các nội dung, vấn đề cử tri quan tâm, thiết thực, phù hợp với thực tiễn, qua đó góp phần tăng cường công tác quản lý nhà nước, đáp ứng nguyện vọng của cử tri và Nhân dân, góp phần thúc đẩy các cơ quan, đơn vị và chính quyền địa phương có trách nhiệm giải quyết kịp thời, hiệu quả.

Ban Dân tộc HĐND tỉnh giám sát chuyên đề việc triển khai thực hiện chính sách tín dụng ưu đãi trên địa bàn các huyện miền núi từ năm 2018 đến hết năm 2023

Ban Kinh tế - Ngân sách giám sát việc chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác để thực hiện các dự án theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ

           Cũng thông qua việc giám sát của HĐND, Thường trực và các Ban của HĐND tỉnh, thời gian qua UBND tỉnh đã trình HĐND tỉnh quyết định ban hành nhiều cơ chế, chính sách đặc thù của địa phương, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ phát triển kinh tế- xã hội cũng như nguyện vọng của nhân dân trên địa bàn tỉnh, ví dụ:

 (1) Nghị quyết số 16/2023/NQ-HĐND ngày 21/7/2023 Quy định chính sách hỗ trợ thực hiện dồn điền đổi thửa đối với đất nông nghiệp trồng cây hàng năm giai đoạn 2023-2025 và những năm tiếp theo. Nghị quyết này đã tác động tích cực thay đổi tập quán sản xuất manh mún, nhỏ lẻ của nông dân, tạo tiền đề cho việc quy hoạch và phát triển vùng sản xuất hàng hóa tập trung[1].

(2) Nghị quyết số 29/2024/NQ-HĐND ngày 02/8/2024 Quy định chính sách khuyến khích sử dụng hình thức hỏa táng trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi. Đây là chính sách thiết thực, xuất phát từ nguyện vọng chính đáng của người dân, từng bước thay đổi nhận thức, phong tục, tập quán trong đời sống Nhân dân để tiết kiệm tài nguyên đất đai, bảo vệ môi trường, xây dựng nếp sống văn minh. Đến nay đã hỗ trợ cho 199 người sử dụng hình thức hỏa táng với kinh phí khoảng 2.000 triệu đồng.

(3) Nghị quyết số 68/NQ-HĐND ngày 27/12/2024 quyết định bổ sung 44.600 triệu đồng từ nguồn thưởng vượt thu năm 2023 sang ủy thác cho Ngân hàng Chính sách xã hội chi nhánh tỉnh Quảng Ngãi để cho vay hỗ trợ đất ở, nhà ở, đất sản xuất, chuyển đổi nghề, cho vay hỗ trợ việc làm theo các Nghị định của Chính phủ; kết quả đã giải ngân cho 532 hộ nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số vay làm nhà ở trong năm 2024 theo Nghị định số 28/2024/NĐ-CP của Chính phủ, góp phần thực hiện hoàn thành Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát, giảm nghèo trên địa bàn tỉnh. Tiếp tục trong năm 2025, HĐND, Thường trực HĐND tỉnh quyết định tăng nguồn vốn ủy thác cho NHCSXH tỉnh là 165 tỷ đồng để hỗ trợ cho vay giải quyết việc làm, cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, vay hỗ trợ nhà ở, phát triển các sản phẩm thuộc Chương trình mỗi xã một sản phẩm, duy trì và phát triển các làng nghề truyền thống, phát triển du lịch nông thôn.

Ngoài ra, qua hoạt động giám sát thường xuyên, Thường trực, các Ban của HĐND tỉnh kịp thời đề xuất, kiến nghị đến Đoàn ĐBQH tỉnh tham gia góp ý vào các dự thảo Luật (như: Luật Đất đai, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách nhà nước, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân; đề xuất, kiến nghị gửi đến Đoàn ĐBQH tỉnh để kiến nghị đến Quốc hội, Chính phủ cho tỉnh được hưởng tăng thu từ thuế xuất khẩu qua cảng biển nhằm tạo điều kiện cho tỉnh phấn đấu tăng thu xuất nhập khẩu, đồng thời, có nguồn lực tái đầu tư hoàn thiện, nâng cấp và mở rộng hạ tầng Khu kinh tế Dung Quất, sớm hình thành Trung tâm Lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất như mục tiêu đưa ra tại Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 03/11/2022 của Bộ Chính trị.

Có thể thấy qua hoạt động giám sát của HĐND, cơ quan của HĐND và đại biểu HĐND tỉnh đã đạt được những kết quả, hiệu quả nhất định. Thông qua hoạt động giám sát, giải trình, chất vấn, một số lĩnh vực thực hiện tốt hơn so với trước thời điểm giám sát, bảo đảm pháp chế, tăng cường tính nghiêm minh trong thực thi pháp luật tại địa phương; được Nhân dân và cử tri đánh giá cao, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh cũng như của đất nước.

Ban Dân tộc HĐND tỉnh làm việc với Ngân hàng Chính sách xã hội chi nhánh tỉnh Quảng Ngãi về việc triển khai thực hiện chính sách tín dụng ưu đãi trên địa bàn các huyện miền núi từ năm 2018 đến hết năm 2023

Bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động giám sát của HĐND, Thường trực và các Ban của HĐND tỉnh vẫn còn một số hạn chế như: (1) Việc tham gia các hoạt động giám sát chuyên đề hay chất vấn, giải trình tập trung chủ yếu ở đại biểu chuyên trách; đại biểu kiêm nhiệm ít tham gia; (2) nội dung giám sát chuyên đề chưa bao quát, toàn diện các lĩnh vực; (3) chưa phát hiện nhiều vướng mắc, bất cập của các Luật và văn bản dưới Luật để kiến nghị sửa đổi, bổ sung hay yêu cầu UBND tỉnh trình HĐND tỉnh ban hành các chính sách đặc thù của địa phương; (4) kết quả thực hiện một kiến nghị sau giám sát đôi lúc, đôi nơi chưa thật sự hiệu quả.

Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế nêu trên đó là: (1) Luật Hoạt động giám sát chưa quy định được các chế tài xử lý cụ thể đối với các trường hợp cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc đối tượng giám sát không thực hiện các nhiệm vụ, trách nhiệm của đối tượng chịu giám sát; không thực hiện hoặc thực hiện không đúng yêu cầu trong kết luận, kiến nghị giám sát mà chỉ quy định xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý nên khó áp dụng trong thực tiễn, dẫn đến hiệu lực, hiệu quả giám sát chưa cao; (2) một số cấp ủy, chính quyền một số địa phương chưa quan tâm đúng mức về tổ chức, hoạt động của HĐND, nhất là trong công tác cán bộ, cơ chế phối hợp; (3) chất lượng đại biểu HĐND các cấp tuy đã được nâng lên, nhưng chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ và thực tiễn; một số đại biểu chưa thực hiện tốt nhiệm vụ, quyền hạn của người đại biểu dân cử; (4) một số đại biểu còn có tâm lý nể nang, ngại va chạm, chưa chú trọng nghiên cứu đặt câu hỏi chất vấn, truy vấn đến cùng nội dung chất vấn; (5) cần có nguồn lực, thời gian phù hợp để thực hiện một số kiến nghị sau giám sát.

Cùng với việc sắp xếp đơn vị hành chính, hiện nay Quốc hội, Chính phủ đẩy mạnh phân cấp cho UBND các cấp trong thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương. Vì vậy, trong thời gian đến, vai trò giám sát của HĐND ngày càng được tăng cường và đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo quyền lực của Nhân dân và sự minh bạch, hiệu quả trong thực hiện quyền lực nhà nước ở địa phương. Qua thực tiễn hoạt động giám sát thời gian qua, Đảng bộ HĐND tỉnh xin trao đổi, chia sẻ một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động giám sát trong thời gian đến, như sau:

Thứ nhất, chất lượng đại biểu HĐND là yếu tố quan trọng hàng đầu để nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan dân cử. Vì vậy trong công tác bầu cử đại biểu HĐND, lãnh đạo Thường trực HĐND tỉnh nghiên cứu, tham mưu cấp ủy trong việc lựa chọn các ứng cử viên để bầu; việc xây dựng cơ cấu đại biểu cần cân nhắc vừa bảo đảm tính cơ cấu, vừa bảo đảm chất lượng đại biểu, không nên nặng về cơ cấu mà xem nhẹ tiêu chuẩn năng lực; phải tạo cho cử tri có nhiều cơ hội hơn để lựa chọn được những đại biểu đủ đức, đủ tài, tâm huyết với hoạt động của cơ quan dân cử để đại diện cho họ thực hiện nhiệm vụ của người đại biểu HĐND.

Thứ hai, bám sát quan điểm chỉ đạo, định hướng phát triển của Bộ Chính trị gắn với “4 trụ cột” quan trọng để lựa chọn chuyên đề giám sát phù hợp đưa vào Chương trình giám sát năm 2026 và các năm tiếp theo (như: giám sát về phát triển kinh tế tư nhân, giám sát về chuyển đổi số….), để kịp thời đánh giá những kết quả đạt được, hạn chế, vướng mắc, từ đó đề xuất, kiến nghị các giải pháp đến cơ quan trung ương và địa phương, nhằm phát triển tốt hơn lĩnh vực này trên địa bàn tỉnh, góp phần vào sự phát triển chung của đất nước.

Thứ ba, thường xuyên thay đổi phương pháp giám sát phù hợp với từng chuyên đề để cuộc giám sát phát huy hiệu quả, hạn chế ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ của các đối tượng giám sát; đi thực tế kết hợp nghiên cứu hồ sơ, thu thập thông tin qua các kênh Báo, Đài, thuê chuyên gia (nếu cần) trong một số lĩnh vực giám sát phức tạp…để so sánh, đối chiếu, phát hiện thêm nhiều vấn đề. Thường xuyên theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện kiến nghị sau giám sát 02 lần/năm; tái giám sát việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát khi xét thấy cần thiết.

Thứ tư, lãnh đạo Thường trực HĐND tỉnh tạo điều kiện thuận lợi để đại biểu HĐND tỉnh tham gia các đợt tập huấn chuyên sâu theo chuyên đề, lĩnh vực do các Ủy ban của Quốc hội tổ chức như thẩm tra, giám sát lĩnh vực tài chính, ngân sách, đầu tư công, đất đai, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số… Bên cạnh đó, bồi dưỡng kỹ năng cho đại biểu thông qua các hội nghị giao ban, các phiên giải trình, chất vấn của Thường trực HĐND tỉnh.

Thứ năm, lãnh đạo Thường trực, các Ban và Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của HĐND. Đại biểu HĐND sớm tiếp cận tài liệu để nghiên cứu và tiếp tục thực hiện hiệu quả “kỳ họp không văn bản giấy”; ứng dụng các phần mềm họp trực tuyến (như: zoom meeting…) để tạo điều kiện cho đại biểu là ủy viên các Ban tham gia đầy đủ các cuộc họp thẩm tra, giám sát của các Ban của HĐND tỉnh.

Thứ sáu, theo dõi, đánh giá hoạt động của Tổ đại biểu và đại biểu HĐND tỉnh, nhất là trong hoạt động tiếp xúc cử tri, theo dõi, đôn đốc và giám sát việc giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri…; kịp thời nắm bắt tâm tư nguyện vọng của cử tri để kiến nghị đến các cấp chính quyền giải quyết hay đề xuất đưa vào nội dung chất vấn, giải trình, giám sát chuyên đề. Quy định đánh giá, xếp loại hoạt động hằng năm và nhiệm kỳ của đại biểu HĐND tỉnh, để vừa động viên khuyến khích đại biểu tiếp tục phát huy vừa kịp thời đánh giá mức độ hoàn thành trách nhiệm, nghĩa vụ của đại biểu trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo Luật định.

Thứ bảy, tiếp tục kiến nghị, góp ý dự thảo Luật Hoạt động giám sát, nhất là quy định cụ thể chế tài xử lý đối với các trường hợp không thực hiện các nhiệm vụ, trách nhiệm của đối tượng chịu sự giám sát; không thực hiện hoặc thực hiện không đúng yêu cầu trong kết luận, kiến nghị giám sát; quy định cụ thể quy trình tổ chức cuộc khảo sát để địa phương thuận lợi trong quá trình triển khai thực hiện và giám sát kết quả thực hiện các kiến nghị sau khảo sát.

Thứ tám, bản thân mỗi đại biểu cần chủ động học tập, nâng cao trình độ, rèn lượng kỹ năng để thực hiện tốt nhiệm vụ theo Luật định; tích cực nghiên cứu, nắm vững chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước và nghị quyết của HĐND; thường xuyên trau dồi kỹ năng hoạt động, đặc biệt là phát hiện những bất cập, vướng mắc trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện các nghị quyết của HĐND để kiến nghị các biện pháp giải quyết, tháo gỡ kịp thời, giúp HĐND ban hành nghị quyết đúng đắn, phù hợp với thực tiễn của địa phương.