Ông Hồ Ngọc An ở thôn 2, xã Trà Thủy còn lưu giữ nhiều bộ cồng chiêng quý và các loại nhạc cụ truyền thống của đồng bào Kor, trong số này có nhiều bộ cồng chiêng tuổi đời hàng trăm năm. Ông là một trong số ít người còn biết chơi các loại nhạc cụ của đồng bào Kor và am hiểu từng tiếng chiêng, tiếng đàn. Ông luôn tích cực hướng dẫn, động viên, vận động con, cháu dòng họ và bà con trong thôn lưu giữ, bảo tồn cồng chiêng, bởi đó là phần hồn của dân tộc, là báu vật của cha ông để lại. “Cồng chiêng không chỉ là nhạc cụ để giải trí tiêu khiển, mà còn được xem là tài sản vô giá, là bản sắc của dân tộc mình. Nó luôn có mặt trong các lễ mừng sức khỏe, mừng lúa mới, lễ đâm trâu. Âm thanh của cồng chiêng còn được xem như là tiếng nói của con người gửi đến thần linh, mang theo những ước mơ, khát vọng và kết nối bao thế hệ dân làng”, Ông An chia sẻ.
Văn hóa cồng chiêng giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc Kor ở Trà Bồng, đặc biệt là nghệ thuật đấu chiêng từ lâu đã trở thành nét đẹp văn hóa truyền thống mang đậm bản sắc của đồng bào dân tộc Kor. Đấu chiêng thể hiện nghệ thuật đặc sắc của con trai trong làng, thể hiện sức khỏe và tài tháo vát nhanh trí, kể cả nghệ thuật diễn tấu. Đây là nét độc đáo riêng của người Kor mà các dân tộc khác không có. Tuy nhiên, hiện nay trên địa bàn huyện chỉ còn 2 xã Trà Sơn và Trà Thủy là còn tồn tại loại hình diễn xướng dân gian này. Số lượng nghệ nhân biết đấu chiêng không còn nhiều, khiến cho nghệ thuật diễn tấu đấu chiêng có nguy cơ dần bị mai một. Trước thực trạng này, những nghệ nhân đấu chiêng tâm huyết huyện Trà Bồng đã cùng họp bàn nhau mở lớp dạy đấu chiêng nhằm khơi dậy chất lửa truyền thống đồng thời duy trì, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Kor tại địa phương. Là một nghệ nhân lâu năm của nghệ thuật đấu chiêng, ông Hồ Văn Biên cán bộ Phòng Văn hóa -Thông tin huyện Trà Bồng không ngại khó đi khắp các thôn, xóm trong huyện để truyền dạy kỹ năng đấu chiêng cho hệ trẻ. Đối với ông, đánh chiêng, đấu chiêng là cái tinh túy, cái hay, cái truyền thống của dân tộc, đáng để mỗi người con của núi rừng học tập và giữ gìn.
Trong hành trình lưu giữ nét đặc sắc văn hóa của người Kor, không thể không nhắc đến nghệ nhân Hồ Thị Non với những đóng góp để giữ “cái hồn” của người Kor trong dòng chảy của sự giao thoa các giá trị văn hóa. Nghệ nhân Hồ Thị Non là một trong số ít người đồng bào Kor còn biết làm và giữ gìn trang phục truyền thống của dân tộc mình.
Nghệ Nhân Hồ Thị Non chăm chút những bộ cườm trang sức Kor
Để làm xong một bộ trang phục truyền thống của đồng bào Kor rất kỳ công và tỉ mỉ, bỏ ra nhiều công sức và thời gian. Chính vì vậy, theo bà Non, nghề không phải ai cũng có thể học được, làm theo được một cách nhanh chóng. Muốn biết làm, phải tự mò mẫm, nhẫn nại từng chút một, biết cách kết hợp đôi tay vừa nhanh vừa khéo léo. Với tâm huyết bảo tồn nghề truyền thống của dân tộc mình, không để nghề ngày bị mai một, nghệ nhân Hồ Thị Non đã và đang hướng dẫn, đào tạo những người trẻ tiếp nối. Cùng với tiếng nói, trang phục và trang sức là yếu tố đầu tiên để dễ dàng phân biệt các tộc người với nhau, bởi đó là nét đẹp văn hóa, chứa đựng tinh hoa, sáng tạo của từng dân tộc.
Nhằm góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, những năm qua, Trà Bồng đã có nhiều nỗ lực trong công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa trên địa bàn huyện. Đặc biệt, huyện Trà Bồng đã xây dựng và thực hiện hiệu quả Đề án về bảo tồn và phát huy một số di sản văn hoá dân tộc Kor, giai đoạn 2013-2020, với nội dung như: Truyền dạy dân ca, dân nhạc, dân vũ và nghệ thuật điêu khắc trên cây nêu và cây gurbla; tổ chức các lễ hội đặc sắc dân tộc Kor như Lễ hội mừng lúa mới, lễ hội ngã rạ, lễ hội hiến trâu. Ngoài ra, huyện đã tổ chức giao lưu giữa dân tộc Kor với các dân tộc trong và ngoài tỉnh, như dân tộc Kor huyện Tây Trà, dân tộc Cơ Tu huyện Đông Giang; dân tộc Kor, Ca Dong huyện Bắc Trà My tỉnh Quảng Nam, dân tộc Thái huyện Quỳ Châu, huyện Quế Phong tỉnh Nghệ An, đây cũng là hoạt động nổi bật của huyện trong việc gìn giữ, giao lưu và bảo tồn vốn văn hóa truyền thống của các dân tộc huyện Trà Bồng. Ông Nguyễn Xuân Bắc - Chủ tịch UBND huyện Trà Bồng cho biết “Hiện trên địa bàn huyện còn lưu giữ khoảng 500 bộ cồng chiêng và nhiều loại nhạc cụ truyền thống khác. Thông qua Đề án này, huyện đã xây dựng được hệ thống nhà sinh hoạt cộng đồng, xây dựng lực lượng nòng cốt kế tục công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong tương lai, việc truyền dạy, sáng tạo nghệ thuật truyền thống luôn được chú trọng”.