Chúng tôi đến thăm dòng họ Nguyễn tại nhà thờ chính ở xóm Mỹ Yên Đông, thôn Thọ Lộc Bắc, xã Tịnh Hà vào buổi sáng đầu tháng 9 năm 2019. Điều ấn tượng đầu tiên khi chúng tôi bước chân vào nhà thờ đó chính là hai câu đối được khắc bằng gỗ treo trang trọng ở bàn thờ gia tộc, với nội dung: “Tổ tông công đức thiên niên thịnh - Tử hiếu tôn hiền vạn đại vinh”, có nghĩa là: “Công tổ đức tông ngàn năm thịnh – Con hiếu cháu hiền vạn đời vinh”. Và từ những điều răn dạy này, các thành viên, con cháu trong dòng họ đều thuộc nằm lòng. Ông Nguyễn Quang Bình – Trưởng Ban khuyến học khuyến tài dòng họ Nguyễn cho biết: Dòng họ Nguyễn đến nay đã được 7 đời. Dòng họ Nguyễn vốn di cư từ Thanh Hóa vào từ mấy trăm năm về trước. Hiện nay, dòng họ Nguyễn có nhà thờ chính tại xóm Mỹ Yên Đông, thôn Thọ Lộc Bắc, xã Tịnh Hà, với khoảng hơn 300 hộ, gần 700 nhân khẩu, sống rải rác khắp mọi miền Tổ quốc. Trong đó, tập trung nhiều nhất là tại gia tộc Nguyễn tiền hiền ở thôn Thọ Lộc Bắc và thôn Lâm Lộc Nam, xã Tịnh Hà, với 250 hộ, 500 nhân khẩu.
Điều thú vị của dòng họ Nguyễn, đó chính là vào dịp Xuân, dịp Chạp mã, bà con tập trung về dự đông đủ, gặp gỡ nhau, động viên nhau và các cháu cùng nhau trao đổi kinh nghiệm trong học tập. Hàng năm, nhân dịp Tết Nguyên đán vào chiều mồng 1 Tết, con cháu tập trung về nhà thờ chính của dòng họ để ôn lại tình hình phát triển kinh tế, đời sống của các gia đình dòng họ trong năm qua và đề ra nhiệm vụ cho năm mới. Trong đó, nhiệm vụ quan trọng nhất là khuyên con cháu ra sức cố gắng tu dưỡng đạo đức, phấn đấu nỗ lực học tập, bởi chỉ có học tập, con người mới mở mang kiến thức và thành công trong cuộc sống. Tiêu biểu ở dòng họ, có vợ ông Nguyễn Lên, mặc dù làm nông, cuộc sống vô vàng khó khăn nhưng nhất quyết không để con thất học. Công lao đã được đền đáp, 2 người con có trình độ Đại học đang làm việc tại Đà Lạt và 1 người con có trình độ Thạc sỹ, hiện là Bác sỹ của Bệnh viện Hoàng Mỹ. Bên cạnh đó, ông có 4 cháu ngoại đều là kỹ sư.
Bên cạnh việc giữ gìn truyền thống, để khuyến khích con, cháu hiếu học, nỗ lực học tập thành tài, Ban khuyến học dòng họ đã xây dựng quy chế hoạt động, trong đó quy định rõ trách nhiệm cho mọi gia đình, mọi cá nhân trong dòng họ phải luôn nâng cao ý thức tự giác trong việc tu dưỡng, rèn luyện, học tập, giáo dục con cháu giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của cha ông, trau dồi hiểu biết, kỹ năng lao động, nâng cao chất lượng cuộc sống. Dòng họ Nguyễn quan tâm giáo dục con cháu học tập bằng những việc làm thiết thực. Đó là đã lập quỹ học bổng nhằm khuyến khích, giúp đỡ con cháu trong việc học. Từ năm 2017 đến năm 2019, dòng họ Nguyễn đã khen thưởng cho 146 cháu, với tổng số tiền hơn 40 triệu đồng, mức khen thưởng từ 100 ngàn đồng đến 1 triệu đồng. Thời gian khen thưởng vào dịp Chạp mả hoặc vào dịp Tế Xuân tại nhà thờ chính phái ở xóm Mỹ Yên Đông, thôn Thọ Lộc Bắc, xã Tịnh Hà. Dòng họ Nguyễn hiện nay có hơn 100 hộ, với 450 người. Nhờ sự động viên kịp thời của bà con đã khích lệ tinh thần hiếu học của con em dòng họ Nguyễn xóm Mỹ Yên Đông. Đến nay có 60 em học đại học, trong đó có 6 Thạc sỹ, 2 nghiên cứu sinh, 7 bác sĩ. Ngoài ra, có hàng trăm cháu có trình độ độ cử nhân cao đẳng, công nhân kỹ thuật lành nghề đã và đang làm việc ở các cơ quan, xí nghiệp trong và ngoài tỉnh. Điều đáng quí nhất của dòng họ là con cháu học xong tốt nghiệp ra trường, dù công tác ở bất cứ nơi đâu cũng đều hướng về cội nguồn, hướng về dòng tộc. Nhiều con cháu đóng góp vào quỹ khuyến học của dòng họ hàng chục triệu đồng. Tiêu biểu, năm 2018 có cháu Nguyễn Quang Vinh, hiện là Giám đốc Công ty Nga Ngọc Oanh, đóng góp 50 triệu đồng. Đến nay, nguồn quỹ khuyến học, khuyến tài của dòng họ gần 100 triệu đồng. Việc sử dụng quỹ khuyến học của dòng họ đều được bàn bạc, thống nhất cụ thể. Mỗi năm, dòng họ trích hàng chục triệu đồng để tuyên dương, khen thưởng những học sinh đạt thành tích xuất sắc trong học tập.
Cháu Nguyễn Thị Hoa Hồng, học sinh lớp 12C1, trường THPT Võ Nguyên Giáp, nhiều năm liền đạt học sinh khá, giỏi, học sinh giỏi môn Anh cấp huyện đều được nhận học bổng từ dòng họ, mỗi suất học bổng từ 200 đến 300 ngàn đồng tiền mặt. Tuy số tiền không lớn nhưng có tác dụng giáo dục truyền thống gia đình, dòng họ và khích lệ tinh thần thi đua học tập của bản thân.
Ông Trần Đức Minh – Chủ tịch Hội khuyến học huyện Sơn Tịnh cho biết: “Dòng họ Nguyễn ngoài việc chăm lo nhà thờ, cúng giỗ tổ tiên, trong mấy năm trở lại đây, dòng họ còn quan tâm đến hoạt động khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập. Đây tộc họ vận động quỹ khuyến học lớn nhất ở cấp huyện cũng như cấp tỉnh. Điều quan trọng ở dòng họ này là họ đã tuyên truyền, nâng cao nhận thức khuyến học, khuyến tài cho con cháu. Trong tộc họ có nhiều cháu thành đạt đang công tác ở trong và ngoài nước. Dòng họ Nguyễn là dòng họ học tập tiêu biểu của huyện Sơn Tịnh”.
Nhờ có sự chăm lo thường xuyên của dòng họ Nguyễn nên phong trào khuyến học, khuyến tài ngày càng giữ vững và phát triển.