Trong thời gian qua, đặc biệt từ sau khi Nghị quyết 09-NQ/TW ngày 09/2/2007 “Về chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020” được ban hành, Nhà nước đã bố trí nhiều nguồn lực đầu tư và có nhiều chính sách hỗ trợ ngư dân phát triển sản xuất, như: Đầu tư xây dựng cảng cá, bến cá, khu neo đậu tránh trú bão; hỗ trợ đóng tàu và cơ sở vật chất phục vụ trực tiếp việc khai thác hải sản; hỗ trợ công tác đào tạo, nâng cao trình độ cho ngư dân; tổ chức cho ngư dân sản xuất theo mô hình tổ, đội sản xuất; thực hiện nhiều chính sách an sinh xã hội, hỗ trợ giải quyết khó khăn, nâng cao đời sống cho ngư dân… Các chính sách triển khai thực hiện đã phát huy được hiệu quả, hỗ trợ doanh nghiệp và ngư dân bảo đảm việc khai thác, nuôi trồng và chế biến thủy sản được ổn định, từng bước tháo gỡ những khó khăn trong sản xuất và đời sống của ngư dân, góp phần xóa đói, giảm nghèo, cải thiện đời sống vật chất cho bà con ngư dân ở vùng ven biển, nông thôn và hải đảo, đồng thời bảo đảm phát triển bền vững nghề khai thác thủy sản.
Ảnh: Ngư dân Quảng Ngãi trên đường vươn khơi, bám biển
Tuy nhiên, việc triển khai một số chính sách còn một số vấn đề cần quan tâm, như: Việc quy hoạch phát triển tàu thuyền chưa hợp lý, thiếu định hướng nên dẫn đến số lượng các phương tiện khai thác ven bờ chiếm tỷ lệ lớn (theo số liệu báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tính đến tháng 8/2013, số tàu, thuyền có công suất dưới 90 CV khoảng 105.000 tàu, chiếm khoảng 80% tổng số tàu thuyền cả nước); Cơ sở hạ tầng phục vụ khai thác hải sản chưa đáp ứng đủ nhu cầu như: các cảng cá, bến cá hiện có đã quá tải, xuống cấp, luồng lạch thường bị bồi lắng làm trở ngại cho tàu thuyền khi ra vào bến, gây mất thời gian và tăng chi phí; Chính sách tín dụng cho vay chưa phù hợp với đặc điểm của ngư dân, chưa tính đến cho vay để mua sắm ngư lưới cụ và trang thiết bị hiện đại nên hiệu quả đầu tư chưa cao; Công tác đào tạo nghề cho ngư dân còn hạn chế, trong đó số đội ngũ thuyền trưởng, máy trưởng hầu hết chưa được đào tạo qua trường lớp chính qui, thiếu các kiến thức cơ bản để có thể sử dụng được các thiết bị hàng hải, khai thác và kiến thức pháp luật về hàng hải; Công tác bảo quản, chế biến sản phẩm khai thác chưa được coi trọng, hiện việc bảo quản sản phẩm vẫn chủ yếu theo phương thức thủ công nên ảnh hưởng đến chất lượng, làm giảm giá trị khai thác.
Để góp phần nâng cao hiệu quả khai thác và cải thiện thu nhập cho ngư dân, đồng thời hướng đến phát triển thành ngành công nghiệp khai thác hải sản hiệu quả và bền vững, thiết nghĩ Nhà nước cần xem xét tiếp tục triển khai các chính sách quan trọng như:
- Trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, cần chú trọng thực hiện việc lồng ghép các nguồn vốn, các chương trình mục tiêu quốc gia trong đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng biển. Đầu tư nâng cấp, hiện đại hóa các cảng cá, bến cá, các khu neo đậu tránh trú bão, các khu hậu cần dịch vụ nghề cá, khu dân cư ven biển và trên các hải đảo; ưu tiên phát triển kinh tế biển đúng với tiềm năng, góp phần bảo vệ chủ quyền, an ninh biển đảo.
- Nghiên cứu, ban hành chính sách tín dụng đặc thù để tập trung đầu tư, hỗ trợ nhằm giải quyết một cách căn bản những khó khăn, vướng mắc trong sản xuất và đời sống của ngư dân. Trước mắt cần rà soát các chính sách liên quan để sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với đặc điểm sản xuất của ngư dân, đảm bảo ngư dân tiếp cận được nguồn vốn hỗ trợ và có điều kiện trả vốn vay hợp lý. Kết hợp việc hỗ trợ vốn vay với hỗ trợ cải thiện phương tiện tàu thuyền, ngư lưới cụ khai thác, chế biến để nâng cao hiệu quả sản xuất.
- Tổ chức nghiên cứu về nguồn lợi ngư trường ở các vùng biển xa, từ đó có định hướng và tạo điều kiện để các địa phương tổ chức các đội tàu khai thác với công suất phù hợp và các đội tàu dịch vụ cung ứng hậu cần nghề cá trên biển hợp lý để khai thác có hiệu quả, giảm bớt chi phí và rủi ro cho ngư dân.
- Có chính sách khuyến khích, thu hút các thành phần kinh tế tham gia đầu tư và khai thác, chế biến và nuôi trồng thủy sản theo hướng có các điều khoản hỗ trợ đủ mạnh, đủ hấp dẫn để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này.
- Thực hiện tốt việc thu hút, khuyến khích con em ngư dân theo học nghề khai thác hải sản tại các trường chuyên nghiệp; hỗ trợ đào tạo đội ngũ lao động hiện nay về kỹ năng hoạt động trên biển, về sử dụng các trang thiết bị hiện đại trong khai thác, đánh bắt hải sản và kiến thức pháp luật về biển nhằm nâng cao năng suất, hiệu quả hoạt động.
- Củng cố và tăng cường tổ chức hoạt động của bộ máy quản lý, bảo vệ nguồn lợi thủy sản; kiểm tra, xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm nguồn lợi thủy sản, nhất là các hành vi đánh bắt mang tính tận diệt. Tăng cường công tác dự báo thời tiết, thiên tai để kịp thời thông báo, hướng dẫn ngư dân trong việc xác định lộ trình khai thác, tránh, trú bão kịp thời để hạn chế thiệt hại cho ngư dân.
- Xây dựng cơ chế, hướng dẫn người dân trong việc phát triển các hoạt động theo mô hình quản lý nghề cá dựa vào cộng đồng; thúc đẩy hình thức tổ chức khai thác theo tổ, đội sản xuất, hợp tác xã đánh bắt xa bờ, nghiệp đoàn nghề cá…; có chính sách hỗ trợ các tổ ngư dân đoàn kết trên biển để phát triển, tạo điều kiện thuận để tổ chức lại hoạt động đánh bắt, khai thác thủy sản bền vững.
Có thể khẳng định tiềm năng tài nguyên biển và vùng ven biển của nước ta có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự nghiệp phát triển đất nước, trong đó, nguồn lợi hải sản có ảnh hưởng rất lớn và trực tiếp đến đời sống của ngư dân. Từ bao đời nay, dẫu phải luôn đối mặt với muôn vàn khó khăn, nhưng bà con ngư dân vẫn vươn khơi, bám biển không chỉ để mưu sinh mà còn góp phần phát triển kinh tế và bảo vệ chủ quyền biển đảo.
Nhân chuyến vươn khơi đầu năm mới, cầu chúc cho bà con ngư dân một năm khai thác bình an và bội thu.