Thông qua hoạt động chất vấn, giải trình nhiều vấn đề nổi cộm, bức xúc ở địa phương đã được giải quyết, đáp ứng tâm tư nguyện vọng của cử tri, tạo được sự đồng thuận và lòng tin của nhân dân đối với các cơ quan quản lý nhà nước; đồng thời, tăng cường hiệu lực, hiệu quả giám sát của HÐND, góp phần nâng vao vai trò, vị thế của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương.

Thực hiện Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015; từ đầu nhiệm kỳ đến nay, Thường trực HĐND tỉnh đã tổ chức 01 phiên chất vấn và 02 phiên giải trình trong thời gian giữa hai kỳ họp, cụ thể như sau:

Thường trực HĐND tỉnh đã tổ chức 01 phiên chất vấn đối với một số nội liên quan đến: (1) Kết quả xử lý tình trạng quản lý công sản (đất công) thiếu chặt chẽ. (2) Tình trạng một số doanh nghiệp chấp hành pháp luật bảo hiểm xã hội không nghiêm, không đóng bảo hiểm xã hội trong thời gian dài làm ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động. (3) Về vấn đề di dời các lò gạch thủ công, vấn đề hiệu quả đầu tư chợ nông thôn, miền núi trên địa bàn tỉnh thời gian qua. (4) Chế độ cử tuyển đi học nhưng sau khi tốt nghiệp không được phân công công tác gây lãng phí nguồn nhân lực. Tình trạng nợ chuẩn đối với các trường đã được công nhận đạt chuẩn, tình trạng cơ sở vật chất tại các trường đã đạt chuẩn xuống cấp nghiêm trọng. (5) Tình trạng quản lý và khai thác khoáng sản thiếu chặt chẽ (khai thác cát) xảy ra tại nhiều địa phương. (6) Tình trạng ô nhiễm môi trường tại các địa phương ven biển và đảo Lý Sơn.

Tổ chức 02 phiên giải trình về: (1) Việc quy hoạch, xây dựng  chợ nông thôn, miền núi. (2) Việc quy hoạch, xây dựng, quản lý sử dụng, khai  thác công trình  cấp nước nông thôn tập trung trên địa bàn tỉnh. (3) Về việc tổ chức thi hành án dân sự về tiền đạt thấp so với chỉ tiêu đề ra. (4) Công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trên địa bàn tỉnh (bao gồm cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ dân tại các khu tái định cư trên địa bàn tỉnh).(5) Vấn đề nợ bảo hiểm xã hội và tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội. (6) Về công tác quản lý chất thải rắn, nước thải y tế, tại một số Trung tâm Y tế trên địa bàn huyện miền núi…

Tại các phiên chất vấn và giải trình, Chủ tịch UBND tỉnh, Giám đốc các sở, ngành, đơn vị liên quan đã trả lời chất vấn, giải trình với tinh thần nghiêm túc, cầu thị; đại biểu thực hiện quyền chất vấn đã chuẩn bị, nghiên cứu kỹ các tài liệu, có tranh luận, phản biện đến cùng vấn đề chất vấn, giải trình; sau phiên chất vấn, giải trình Thường trực HĐND tỉnh đã ban hành kết luận phiên chất vấn, giải trình để các cơ quan, đơn vị có liên quan thực hiện và đại biểu tiếp tục theo dõi, giám sát.

Đại biểu HĐND tỉnh đặt vấn đề yêu cầu giải trình

Qua theo dõi, giám sát sau các phiên chất vấn, giải trình trong thời gian giữa hai kỳ họp của Thường trực HĐND tỉnh đã được UBND tỉnh và thủ trưởng các cơ quan, đơn vị có liên quan nghiêm túc triển khai thực hiện và đã mang lại kết quả tích cực, như: Vấn đề cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trên địa bàn tỉnh, đến nay Quảng Ngãi đã cấp trên 1,2 triệu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ gia đình, cá nhân. Trong đó có hơn 5.000 giấy cho hộ gia đình và cá nhân tại khu tái định cư. Đối với các dự án do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn làm chủ đầu tư, qua rà soát có 44 khu tái định cư với hơn 1.300 hộ dân ở ổn định. Đã có 34 khu tái định cư được cấp giấy với gần 1.200 hộ, đạt tỷ lệ hơn 91%, số hộ còn lại đang được khẩn trương hoàn thành. Đối với vấn đề nợ bảo hiểm xã hội và tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội, đến nay toàn tỉnh đã có 2.579 doanh nghiệp, tổ chức nợ đọng 156 tỷ đồng bảo hiểm xã hội. Trong thời gian đến, Sở Lao động, Thương binh và Xã hội tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động; tăng cường thanh kiểm tra việc chấp hành pháp luật; tăng cường các giải pháp đồng bộ để giảm tỷ lệ nợ, trốn đóng bảo hiểm xã hội; thực hiện chuyển hồ sơ khởi tố hình sự các vi phạm về bảo hiểm xã hội…

Bên cạnh những kết quả đã đạt được nêu trên, trong quá trình thực hiện hoạt động chất vấn và giải trình giữa hai kỳ họp của HĐND tỉnh vẫn còn một số khó khăn, hạn chế: Khó khăn lớn nhất là nhận thức của cả đại biểu, người bị chất vấn và người giải trình về hoạt động chất vấn và hoạt động giải trình là chưa phân biệt rõ khi nào là chất vấn, trả lời chất vấn; khi nào là yêu cầu giải trình, giải trình và ý nghĩa của hoạt động này. Bên cạnh đó, hoạt động chất vấn, giải trình giữa hai kỳ họp của Thường trực HĐND tỉnh là những hoạt động mới nên công tác tham mưu phục vụ của Văn phòng và chủ động hoạt động của đại biểu HĐND cũng còn lúng túng. Thời gian chuẩn bị nội dung để tổ chức các phiên chất vấn, giải trình giữa hai kỳ họp còn hạn chế; số đại biểu đặt câu hỏi chất vấn, giải trình chủ yếu tập trung vào đại biểu chuyên trách, đa phần đại biểu kiêm nhiệm chưa chủ động đăng ký câu hỏi chất vấn, đề nghị giải trình đến Thường trực HĐND tỉnh; trong tranh luận chưa thật sự sôi nổi, vẫn còn tình trạng nể nang, ngại va chạm,... Trong trả lời chất vấn, giải trình vẫn còn một số trường hợp chưa trả lời thẳng vấn đề, còn vòng vo né tránh, chưa rõ ràng; khi giải trình thường đổ lỗi cho yếu tố khách quan, hoặc trả lời chung chung viện dẫ văn bản, chưa thấy rõ trách nhiệm cá nhân trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao,...

Giám đốc sở Tài nguyên và Môi trường báo cáo giải trình

Để nâng cao chất lượng hoạt động chất vấn, giải trình trong thời gian giữa hai kỳ họp của Thường trực HĐND tỉnh, xin nêu ra một số giải pháp như sau:

Một là, Nâng cao nhận thức và vai trò của cả đại biểu HĐND, người bị chất vấn và người giải trình về hoạt động chất vấn, giải trình giữa hai kỳ họp của HĐND, phải phân biệt rõ khi nào là chất vấn, trả lời chất vấn; khi nào là yêu cầu giải trình, giải trình và ý nghĩa của hoạt động chất vấn, giải trình.

Hai là, đại biểu HĐND phải nâng cao tinh thần trách nhiệm trước cử tri, tránh tình trạng nể nang, ngại va chạm, nhất là đại biểu HĐND chuyên trách; tránh việc đặt câu hỏi chất vấn chung chung, nửa vời, hỏi để có thông tin, chứ không quy trách nhiệm. Các đại biểu hoạt động chuyên trách nên đăng ký chất vấn trước để các đại biểu khác tham khảo, mạnh dạn chất vấn; khi chất vấn đại biểu HĐND nêu chất vấn, có thể cung cấp thông tin minh họa bằng hình ảnh, video, vật chứng cụ thể; cần tăng cường tính tranh luận đến cùng để làm rõ nội dung mình chất vấn khi chưa được trả lời thoả đáng, trên cơ sở chấp hành sự điều hành của chủ tọa phiên chất vấn; muốn tiếp tục truy vấn thì đại biểu phải có sự chuẩn bị kỹ tư liệu, nội dung về vấn đề mà mình chất vấn cả về cơ sở pháp lý lẫn thực tiễn để khi nêu ra đó là những chứng cứ thuyết phục giúp người trả lời chất vấn thấy được trách nhiệm của mình đối với vấn đề mà đại biểu chất vấn.  

Ba là, Chuẩn bị nội dung chất vấn, giải trình cần được lựa chọn kỹ, cụ thể, tập trung vào những vấn đề cử tri bức xúc, dư luận xã hội quan tâm, phù hợp với thực tiễn trên cơ sở bám sát các quy định về chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm, quyền hạn của HĐND và của từng cơ quan, đơn vị có liên quan.

Bốn là, Chủ tọa điều hành thực hiện theo đúng trình tự quy định, linh hoạt, sáng tạo; nắm chắc và sâu sát đối với từng nội dung, vấn đề, lĩnh vực; phát huy dân chủ trong thảo luận, giải trình; tạo không khí sôi nổi, thẳng thắn để các đại biểu tích cực tham gia phát biểu ý kiến trên tinh thần đoàn kết, xây dựng, tránh tình trạng “Vạch lá tìm sâu”,... nội dung kết luận các phiên chất vấn, giải trình cần phải đầy đủ, chính xác, rõ ràng, có quy trách nhiệm và quy định cụ thể thời hạn báo cáo kết quả.

Năm là, Tăng cường trách nhiệm của lãnh đạo UBND và thủ trưởng các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cùng cấp và các đơn vị có liên quan trong việc trực tiếp tham dự, giải trình các nội dung, vấn đề được đặt ra theo đề nghị của Thường trực HĐND, đại biểu HĐND. Yêu cầu nội dung trả lời phải đúng trọng tâm, ngắn gọn, không phân tích viện dẫn các lý do dài dòng, tránh sa vào báo cáo thành tích hoặc vòng vo né tránh; phải xác định rõ trách nhiệm, biện pháp và thời hạn khắc phục hạn chế, bất cập. Những vấn đề đại biểu, cử tri phản ánh chưa đúng hoặc chỉ đúng một phần thì đưa dẫn chứng về tài liệu, số liệu, kết quả thực tế đã đạt được,... để làm cơ sở chứng minh. Ngoài việc trả lời tại phiên chất vấn, giải trình, người được chất vấn, giải trình phải trả lời bằng văn bản để đại biểu HĐND thông tin lại cho cử tri tại các kỳ tiếp xúc cử tri.

Sáu là, Tăng cường theo dõi, giám sát, tiếp nhận những thông tin phản hồi từ nhiều kênh để Thường trực HĐND tiếp tục đôn đốc UBND cùng cấp và các cơ quan, đơn vị, địa phương triển khai thực hiện theo đúng nội dung, thẩm quyền, đúng thời hạn quy định. Tiếp tục giám sát việc thực hiện những nội dung đã được trả lời chất vấn, giải trình để tiếp tục chất vấn, đề nghị giải trình nếu trả lời rồi mà không thực hiện. Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng về nội dung đưa ra tại phiên chất vấn, giải trình nhằm tạo sự đồng thuận trong nhân dân.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Tăng Bính phát biểu giải trình